اقتصاد عکاسی و راه حل های جدید

0 51

 

عباس امیری

چکیده

این مقاله به تحلیل راه حل های موجود، تحت عنوان اقتصاد عکاسی در دوره معاصر می پردازد و سعی می کند به این پرسش ها پاسخ دهد که؛ آینده شغلی دانشجویان و فارغ التحصیلان عکاسی به کدام سمت و سو می رود؟ آیا روش های قدیمی هم چنان کارآمد هستند یا خیر؟ و در نهایت، آیا با پیشرفت های تکنولوژی، می توان راه حل های خلاقانه تری را جستجو کرد و به غیر از دانش عکاسی، به چه مهارت هایی باید مجهز شد؟

با توجه به گذشت بیش از ۱۵۰ سال از ورود عکاسی به ایران، هم چنان اشتغال و کسب درآمد از دانش عکاسی، دغدغه دانشجویان است. راه حل های سنتی همانند معلمی در دانشگاه یا آموزشگاه، شیوه های سنتی عکاسی از مشتریان، فروش لوازم و تجهیزات عکاسی، نویسندگی عکاسی، و شرکت های بزرگ یا کوچک پروژه محور، همگی دارای نقاط قوت و ضعف هایی فراوانی هستند.

با توجه به مشکلات اقتصادی موجود در دنیا، اغلب کشورها از امکان اشتغال زایی مستقیم برای دانشجویان و فارغ التحصیلان عاجزند. لذا از بهترین شیوه های کنونی، راه اندازی کسب و کارهای کوچک زودبازده است. این راه حل در اغلب کشورها آغاز شده، اما در کشور ما مورد توجه قرار نگرفته است. مهمترین دلیل عدم گرایش دانشجویان و فارغ التحصیلان به راه اندازی کسب و کارهای کوچک، نداشتن مهارت های لازم کارآفرینی است.

برای راه اندازی کسب و کارهای کوچک از عکاسی، نیاز به مهارت هایی بیش از دانش عکاسی است. مهارت هایی هم چون ارائه محتوا، نحوه جذب مشتری، راه های ارتباطی اینترنتی و مهارت های فردی ضروری است. این مهارت ها اکتسابی و از طریق واحد درسی مثل اقتصاد عکاسی قابل آموزش هستند.

کلمات کلیدی: اقتصاد عکاسی، عکاسی، تکنولوژی، کارآفرینی، کسب و کار کوچک

۱.مقدمه

بی گمان دغدغه اصلی هر فردی و مخصوصا هر تحصیل کرده ی عکاسی، یافتن شغل مناسب است. دانشجویان بعد از ورود به دانشگاه خواسته یا ناخواسته وارد معادله درآمدزایی می شوند. اما یک دانش آموخته عکاسی، چگونه می تواند به درآمد مورد نظر خود برسد؟

راه های فراوانی برای کسب درآمد وجود دارند که برخی برای دانش آموخته های عکاسی شناخته شده و برخی دیگر، ناشناخته و دور از دسترس هستند. با این حال راه حل ها را به دو دسته شیوه های سنتی و شیوه های جدید می توان تقسیم بندی کرد. از جمله شیوه های سنتی می توان به تدریس، عکاسی در آتلیه و فروش تجهیزات عکاسی اشاره کرد. از طرف دیگر شیوه های جدید در کنار بهره گیری از شیوه های سنتی، به شکل مستقیم از تکنولوژی متاثرند. هر روز با پیشرفت های تکنولوژی گستردگی شیوه های جدید بیشتر و متقاضیان آن نیز متنوع تر می شوند.

در نتیجه شیوه های جدید به کارآفرینی و درآمدهای تازه منجر می شوند. امری که بدون تکنولوژی امکان کارآفرینی و ساختن کسب و کارهای جدید وجود نخواهد داشت.

برای آنکه تصور بهتری از دو شیوه کسب درآمد عکاسی یعنی شیوه سنتی و شیوه ی جدید داشته باشیم، بهتر است به شکل دقیق تری به کنکاش در هر دو مورد پرداخت.

۲.شیوه های سنتی

۱-۲. تدریس

شاید تدریس، دم دست ترین شیوه سنتی کسب درآمد محسوب می شود. صرف ساعات طولانی در کلاس های درس دانشگاه ها، موسسات و مکان های آموزشی بسیار طاقت فرساست. از طرف دیگر نیازمند صرف ساعت ها مطالعه جهت افزایش اطلاعات لازم عکاسی است. یافتن مطالب تازه عکاسی و محتوای مفید جهت تدریس، کار مستمری است که باید انجام شود. فارغ از اینکه مدرس به مطالعات جدید می پردازد یا خیر، نمی توان چنین عامل مهم ارائه محتوا را نادیده گرفت. در صورت بی توجهی به اطلاعات جدید، دانش مدرس بعد از مدتی تمام می شود. چنین مدرسی همان آهنگ تکراری ساعت زنگ دار است.

از سوی دیگر مدرسان رسمی عکاسی از اوضاع مالی بهتری برخوردارند. اغلب مدرسان تازه کار دانشکده ها به شکل ساعتی و حق التدریس مشغول فعالیت هستند. چنین مدرسانی کمترین هزینه ها را دریافت می کنند. حتی برخی از آنها به شهرهای مختلفی عزیمت می کنند. اغلب این مدرسان تلاش می کنند که تمام ساعات هفته خود را با صرفا با تدریس پر کنند. اما بعد از چند سال به علت درآمد کم، معمولا از ادامه همکاری مایوس می شوند. این راهکار جز برای اندک اساتید قدیمی استخدام رسمی، به تنهایی قابل استفاده نیست.

البته باید به این نکته نیز اشاره کرد که ساختار دانشگاه همیشه نیازمند استاد خواهد بود. هر چند نسبت درستی بین تعداد بسیار زیاد مدرسان تازه کار و ظرفیت محدود کلاس های عکاسی وجود ندارد. اما ظاهرا اولین انتخاب اغلب فارغ التحصیلان تدریس فرض شده است. یکی از مهمترین دلایل معلم شدن، جایگاه اجتماعی مدرس با توجه به مثلث استاد، دانشجو و دانشکده های عکاسی است. در این شیوه مدرس به شکل مستقیم و ملموسی درگیر فرآیند لحظه ای علاقه خود، یعنی عکاسی می شود.

در هر صورت تدریس به شکل جدید ساعتی، به علت عدم تامین مالی مدرسان، به تنهایی روش قابل اتکایی محسوب نمی شود.

۲-۲ نویسندگی

نویسندگی و تولید محتوای عکاسی نیز شیوه ای سنتی محسوب می شود. برخی از دانش آموخته های عکاسی از طریق ترجمه، تالیف، نوشتن مقاله، همکاری با نشریات راه درآمدی را در پیش گرفته اند. این شیوه درآمد بسیار کمتری نسبت به تدریس دارد. هر چند برخی از عکاسان با انتشار کتاب عکس درآمدهای تقریبا مناسبی را تجربه کرده اند.

پرفروش ترین کتاب عکاسی نه یک کتاب تالیفی ایرانی بلکه ترجمه کتابی خارجی است. نقد عکس تری برت[۱] با ۲۱ نوبت چاپ و میانگین هزار نسخه، تا سال ۱۳۹۴پرفروش ترین کتاب عکاسی ایران محسوب می شود.

فروش کتاب عکاسی به درآمدزایی قابل قبولی منجر نمی شود. زیرا شرکای مالی هم چون ناشر، توزیع کننده و فروشنده نهایی در سود کلی سهیم هستند. از طرف دیگر نوشتن مقالات علمی برای کنفرانس ها یا مقالات مجلات عکاسی وضعیت درآمدی بدتری دارد. بیشترین سود حاصل از انتشار نشریات عاید گرداننده ی اصلی نشریه می شود.

با این حال هیچ شکی در لزوم تولید محتوای عکاسی وجود ندارد. تولید محتوای عکاسی کاری بسیار مهم و ضروری است. مقالات علمی و انواع کتاب های عکاسی، برای رشد و توسعه دانش عکاسی بسیار ضروری هستنند. با این حال از ارزش مرجعیت علمی و معروفیت تولید محتوای عکاسی باید به شکلی هوشمندانه (در جایگاهی که پیشتر اشاره خواهد شد) استفاده کرد.

۲-۳.آتلیه عکاسی

شاید یکی از ابتدایی ترین دلایل ابداع عکاسی واقع گرایی آن است. واقع گرایی که دلیل تولید میلیون ها عکس از ابتدا تا کنون است. آلن سکولا در کتاب بایگانی و تن در مورد دو نوع واقع گرایی سخن می گوید. از نظر سکولا در واقع گرایی ابزاری؛ عکس های صنعتی را در فضایی عقلانی و حساب گرانه سفارش می دهند. و در همین فضاست که این عکس ها تولید، عرضه و دیده می شوند. و دیگر واقع گرایی عاطفی در عکس های خانوادگی که بیشترین قدرت عکاسی در همین واقعیت نهفته است.

اگر این دو نوع واقع گرایی را ملاک تولید عکس ها قرار بدهیم و شخص عکاس را اضافه کنیم متوجه چرخه بازار خواهیم شد. به همین دلیل است که عکاسان اولیه با راه اندازی آتلیه های ثابت یا متحرک، درآمدزایی را آغاز کردند.

در کتاب ناصرالدین، شاه، گشایش نخستین عکاسخانه عمومی ایران را تاریخ بیست و پنجم ذی الحجه ۱۲۸۵ق /۱۸۶۸م در روزنامه دولتی، اعلام می دارد. این تاریخ به خوبی نشان می دهد که آتلیه ها و کسب و کار عکاسی در ایران ، همزمان با کشورهای اروپایی آغز شده است. هر چند در ابتدا بیشتر طبقه مرفه قادر به پرداخت هزینه های عکاسی بودند. با این حال این نوع کسب و کار هم چنان وجود دارد و یکی از گزینه های دانش آموخته های عکاسی محسوب می شود.

در آتلیه می توان انواع عکس های پرتره، مد، خانوادگی، عروسی و تبلیغاتی را ثبت کرد. حتی امکان تدریس خصوصی عکاسی در چنین مکانی به راحتی قابل اجراست. برای راه اندازی آتلیه داشتن تجهیزات لازم و مهارت های فنی عکاسی و ویرایش عکس الزامی است. با این حال، دلایلی وجود دارد که بعضی از دانش آموخته های عکاسی از چنین کسب و کاری دور می مانند. معمولا هزینه های محل شخصی یا اجاره ای و خرید تجهیزات عکاسی، بزرگ ترین مشکل در راه اندازی این نوع کسب و کار به شمار می رود. همکاری با آتلیه داران معمولا نیز شکل دیگر این نوع کسب درآمد است که به صورت کارمزد ماهیانه یا پروژه ای انجام می شود. میزان تسلط دانش آموخته های عکاسی به امور فنی، ملاک انتخاب آنها در همکاری است. هر چند میزان دریافتی و تعداد آن نیز به شرایط مختلفی بستگی دارد که از حوصله این نوشتار خارج است.

انواع سفارش های صنعتی یا تبلیغاتی در محل سفارش دهنده نیز قابل اجراست. این مزیت می تواند شاخه ی کاری مناسبی برای دانش آموخته هایی باشد که توان فراهم کردن محیط شخصی مجهز را ندارند. بازاریابی و آشنایی با جدیدترین ترفندهای عکاسی صنعتی و تبلیغاتی، از ملزومات این نوع درآمد است.

۲-۴. فروش لوازم و تجهیزات عکاسی

این نوع درآمد منوط به داشتن سرمایه اولیه قابل توجه است. اغلب کسانی که به این کار مشغولند، هیچ گونه تحصیلات عکاسی ندارند.  راه اندازی چنین کسب و کاری، صرفا با داشتن سرمایه اولیه میسر است. امری که برای اغلب دانش آموخته های عکاسی مقدور نیست.

۵-۲. چاپ، قاب بندی و خدمات جانبی

خدمات چاپ تا قاب بندی و مسائل جانبی نیز هر کدام تخصص افرادی غیر از دانش آموخته های عکاسی است. در تکنولوژی آنالوگ کار چاپ عکس دفقط در اختیار عکاسان متخصص فن جاپ بود. امروز با کم شدن عکاسی آنالوگ و جایگزین شدن عکاسی دیجیتال، چاپ عکس کم شده است. با این حال آن تعداد عکس چاپ شده نیز،  توسط لابراتورهای شخصی چاپ عکس انجام می گیرد. راه اندازی چنین کسب و کاری نیز نیاز به سرمایه اولیه بسیار زیاد، احتیاج به فردی با تجربه فنی چاپ عکس دارد. این کسب و کار برای دانش آموخته های عکاسی قابل اجرا نیست و اغلب مشتری لابراتورهای چاپ محسوب می شوند. هر چند تعداد انگشت شمار بهترین لابراتورهای چاپ عکس کشور، توسط عکاسان اداره می شود.

قاب بندی عکس ها نیز تخصصی ویژه و در اختیار افراد دیگری است. این کسب و کار نیز از حوصله دانش آموخته های عکاسی خارج است.

۲-۶. فروش عکس

معمولا نمایشگاه های عکس محلی برای ارائه دستاوردهای تصویری عکاس به سوژه هاست. در کنار نمایش عکس ها، فروش عکس نیز وجود دارد. قیمت گذاری روی عکس ها معمولا توسط عکاس یا عکاس و گالری ارائه دهنده انجام می شود. در هر صورت مجموعه ارائه دهنده فضای گالری، در سود فروش با عکاس شریک است. اغلب گالری های کشور یا در اختیار بخش دولتی هستند و یا در اختیار بخش خصوصی. معمولا بخش دولتی یا به شکل رایگان و یا با نرخ مشخصی چه در صورت فروش یا عدم فروش، هزینه ای از عکاس دریافت می کنند. بخش خصوصی نیز، قصه ای خاص خود را دارد. گالری داران شرایط و معیارهای خاص خود را پیش می برند. با این حال فروش عکس در نمایشگاه های عکس نیز راهی برای کسب درآمد محسوب می شود. معمولا عکاسان در کنار نمایش عکس ها، کتاب عکس نمایشگاه را نیز به فروش می گذارند؛ یعنی ترکیبی از فروش عکس و کتاب عکس.

البته این روش به عنوان راه فرعی و نه چندان مطمئن محسوب می شود. همیشه امکان ضرر و عدم برگشت هزینه های انجام شده وجود دارد.

برای آنکه دانش آموخته های عکاسی بتواند شخصا گالری داشته باشد و وارد چرخه فروش شود، باید جز سرمایه لازم و دانش بازاریابی هنری[۲] را نیز فرا بگیرد.

  1. تکنولوژی و عکاسی

با پیشرفت های روز افزون، راه های کسب درآمد نیز متنوع تر شده است. در این میان عکاسی، به عنوان به روز ترین هنر یا تکنیک، پشتازی خود را حفظ کرده است. دسترسی اغلب مردم به اینترنت توانسته راه های جدیدی جهت کسب درآمد دانش آموخته های عکاسی به وجود آورد.

راه اندازی کسب و کارهای جدید، تقریبا بدون نیاز به فضاهای فیزیکی شیوه های سنتی، از طریق فضای مجازی انجام می شود. مثلا در شیوه سنتی تدریس عکاسی فقط در فضای حضوری کلاسی در ساعاتی خاص و تعداد مشخصی قابل انجام بود. اما در شیوه های مجازی اغلب محدودیت های دست و پا گیر سنتی حذف می شوند. مدرس می تواند در هر ساعتی، از هر محلی، با هر نوع مخاطبی در ارتباط باشد. این بزرگترین مزیت برای ورود بسیار راحت به چنین فرایندی است. چندین راه حل برای این بخش در ادامه مورد بررسی قرار می گیرد.

۱-۳. فروش آنلاین عکس

یکی از راه ها، فروش اینترنتی عکس است. فارغ از گالری ها، چاپ و تمام حواشی و فرآینده های طاقت فرسای آن. هر چند شکل سنتی ارائه عکس را قابل اغماض نیست اما برای شروع راه حل مناسبی به نظر می رسد.

فروش اینترنتی عکس توسط سایت های واسطه در قبال کسر درصد مشخصی از قیمت نهایی، مسئولیت فروش عکس انجام می گیرد. شاید دانش آموخته های عکاسی ایرانی بتوانند از این روش استفاده کنند. البته این روش مستلزم تسلط حداقلی به زبان انگلیسی و نیز داشتن حساب بانکی خارج از کشور است که روند فروش قابل انجام باشد. از جمله این سایت ها می توان بهwww.istockphoto.com ،www.smugmug.com  ،www.devianart.com، www.500px.com   اشاره کرد. حتی با نصب برنامه موبایل سایتی همانند  www.depositphotos.com می توان به شکل آنلاین فروش را انجام داد.

در ایران نیز بعضی از سایت هایی مثل، www. sib.ir ، www.tasaveer.co،www.axmarket.com ،www. axbox.ir،www. pic1.ir  ، www.stockphoto.ir  را انجام می دهند. برای فروش عکس در سایت های ایرانی، تنها یک شماره حساب معمولی یا شماره کارت شتاب لازم است.

۲-۳.کسب و کارهای کوچک

امروز نمی توان گستردگی استفاده از عکاسی را در سطح عموم نادیده گرفت. تغییرات بسیار زیاد دوربین های عکاسی و حتی اضافه شدن دوربین به تلفن های همراه، همگی نشان از تقاضاهای مخاطبین دارد. طبق آمار سایت مای لیو تا سال ۲۰۱۷ تعداد ۱۲۷۲.۱ میلیارد تصویر در دنیا تولید شده است.

میزان تولید عکس در شبکه های اجتماعی شکل دیوانه کننده تری دارد. طبق آمار سایت بیزینس سایدر، تا سال ۲۰۱۳ روزانه ۳۵۰ میلیون عکس در فضای فیسبوک منتشر شده است.

این آمار خود گواهی بر گستردگی علاقه به عکاسی است. اغلب عکس های منتشر شده در شکل ها و گونه های مختلف عکاسی هستند. بسیاری از این عکس ها بدون رعایت اصول عکاسی گرفته می شوند. از طرفی نیاز به آموزش مصرف کنندگان می تواند به عنوان راه حلی جهت راه اندازی کسب و کار محسوب شود.

راه اندازی کسب کار کوچک آموزش محور اگر چه ادامه همان شیوه سنتی است اما گستردگی و نامحدودبودن مخاطبین شیوه ی متفاوت تری محسوب می شود. این شیوه به دانش آموخته عکاسی کمک می کند که به مهارتی با عنوان بازاریابی اطلاعات[۳] تخصصی مجهز شود.

در بازاریابی اطلاعات تخصصی دانش آموخته عکاسی خواهد توانست آموزش محتوای تخصصی عکاسی را به راحتی تولید و به فروش برساند. از طرف دیگر راه اندازی کسب و کار کوچکی در این حوزه تنها با یک نفر آغاز می شود. نیازی به کارمند و فضای فیزیکی نیست. محتوای تولیدی این نوع کسب و کار، شامل فیلم های آموزشی تصویری، محتوای صوتی، کتاب های  pdf، کتاب های چاپی، وبینارهای آموزشی، فروش عکس، مشاوره، سمینارهای آنلاین محسوب می شوند. از طرف دیگر سقفی برای چنین کسب و کاری تعیین نشده و بسیار انعطاف پذیر است.

با این حال این پرسش پیش می آید که آیا دانشکده های عکاسی موظف به ایجاد مستقیم شغل برای فارغ التحصیلان عکاسی است؟ تقریبا خیر. آیا دانشکده های عکاسی می توانند راه حل هایی برای افزایش مهارت های کارآفرینی دانش آموخته های عکاسی داشته باشند؟ مسلما بله.

بنابراین بعد از گذشت سال ها از تاسیس رشته عکاسی، امروز نیاز به مهارت های کارآفرینی شدیدا احساس می شود. دانشکده های عکاسی باید واحدی درسی با عنوان اقتصاد عکاسی در دانشکده های عکاسی تدوین و تدریس کنند. هر چند معضل تامین مدرس متخصص چنین واحد درسی خود مشکل دیگری است. با این حال باید ارتباطی بین متخصصین بازاریابی و دانشجویان عکاسی به وجود آید.

دانشجویان در چنین کلاس هایی می توانند از طریق کارگاه های عملی، مهارت های لازم را فرا بگیرند و کسب و کار خود را راه اندازی کنند. حتی تجربه های بعضی از عکاسان موفق در رابطه با فروش عکس یا ورود به بازار عکاسی و اشکال آن، نیز قابل عرضه در این واحد درسی است.

نتیجه گیری

هدف این مقاله پس از بررسی شیوه های سنتی کسب و کار دانش آموخته های عکاسی، مزایا و معایب هر کدام بررسی شد. اغلب شیوه های سنتی کسب درآمد برای دانش آموخته های عکاسی مثل تدریس به شیوه حق التدریس، فرسایشی است آن هم با اندک درآمدی. شیوه های سنتی دیگر اغلب نیاز به سرمایه جهت راه اندازی کسب و کار عکاسی هستند.

با توجه به پیشرفت ها و همه گیر شدن تکنولوژی باید شیوه های جدید کسب و کار را به دانش آموخته های عکاسی آموزش داد. یکی از بهترین شیوه های کارآفرینی، راه اندازی کسب و کار کوچک آموزش محور است. در این شیوه، دانش آموخته عکاسی با خلق سیستمی اینترنت محور؛ آموزش، تولید محتوای تخصصی و فروش عکس خود را راه اندازی می کند. برای آموزش مهارت های کارآفرینی جدید باید واحد درسی اقتصاد عکاسی در برنامه درسی دانشکده های عکاسی گنجانده شود.

منابع:

  1. نقد عکس، تری برت، ترجمه کاوه میرعباسی، اسماعیل عباسی، انتشارات مرکز، چاپ ۲۱ ، سال ۱۳۹۴

۲.بایگانی و تن، سکولا، آلن، ترجمه مهاجر، مهران، انتشارات آگه، چاپ اول، ۱۳۸۸

  1. ناصرالدین، شاه عکاس، طهماسب پور، محمدرضا، انتشارات نشر تاریخ ایران، چاپ دوم، ۱۳۸۷
  2. راه اندازی یک کسب و کار جدید، مترجم نوریان، مجید، انتشارات مبلغان، چاپ سوم، سال ۱۳۹۴
  3. اجرای نوآوری، مترجم قربانلو، سینا، انتشارات مبلغان، چاپ سوم، سال ۱۳۹۴
  4. نحوه نوشتن یک طرح کسب و کار عالی، سلمان، ویلیام ای، ترجمه ارژمند، احمد، انتشارات مبلغان، چاپ سوم، سال ۱۳۹۴
  5. هدایت گروه های مجازی، از مجموعه کتاب های مشاوره جیبی دانشگاه هارئارد، ترجمه قربانلو، سینا، انتشارات مبلغان، چاپ سوم، سال ۱۳۹۴.

سایت:

  • http://mylio.com/true-stories/tech-today/one-trillion-photos-in-2015-2
  • http://www.businessinsider.com/facebook-350-million-photos-each-day-2013-9
  • https://www.entrepreneur.com/article/234833

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.